Mae bron unrhyw un yn gallu dod yn gynghorydd ac mae'n bwysig iawn bod amrediad o wahanol bobl yn cael eu hethol i gynrychioli gwahanol gymunedau.

Mae angen mwy o gynghorwyr sydd o dan 40 oed ar Llywodraeth Lleol, sef merched, pobl anabl, LHDTC+ a Du neu Asiaidd neu o grwpiau lleiafrifol eraill ac o amrywiaeth o gredoau, diwylliannau ac amgylchiadau personol. Yn fyr, mwy o gynghorwyr sydd mor amrywiol â'r cymunedau maen nhw'n eu cynrychioli. Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn gweithio gyda Chynghorau i gyflwyno ystod o gamau uchelgeisiol ac ymrwymiadau a fwriadwyd i sbarduno newid a hybu amrywiaeth mewn democratiaeth Mae’r rhain yn cynnwys annog holl bleidiau gwleidyddol i ymrwymo i wella amrywiaeth yn rhagweithiol gan gefnogi’r defnydd o gwotâu gwirfoddol ac annog pob cyngor i ymrwymo i ddatganiad ‘Cynghorau Amrywiaeth’, i ddangos ymrwymiad clir, cyhoeddus.

Mae gan ymgeiswyr anabl hawl i gyllid i helpu gydag unrhyw gostau ychwanegol sy'n gysylltiedig â'u hanabledd a allai fod yn rhwystr iddynt ymgeisio i fod yn Gynghorydd. Mae rhagor o wybodaeth am hawlio o'r Gronfa Mynediad i Swyddi Etholedig ar gael yma. Mae cynghorwyr yn gallu gweithio’n llawn neu’n rhan amser, yn ddi-waith neu mewn addysg.

Mae Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021 wedi newid y rheolau i leihau rhwystrau i unigolion rhag sefyll fel cynghorydd:

  • Mae'n caniatáu i weithwyr y cyngor (ac eithrio'r rhai sy'n dal swyddi â chyfyngiadau gwleidyddol) sefyll etholiad. Ni fyddai angen iddynt ymddiswyddo o'u swydd gyflogedig gyda'r cyngor i wneud hyn.
  • Mae'n galluogi'r weithrediaeth (y Cabinet) i benodi aelodau fel cymhorthwyr i'r weithrediaeth ac yn hwyluso rhannu swydd ar gyfer arweinwyr gweithredol ac aelodau gweithredol.
  • Mae hawl Cynghorwyr i absenoldeb teuluol wedi'i ddiweddaru, gan sicrhau eu bod yn unol â chyfraith cyflogaeth ddiweddaredig y DU.
  • Cyflwynodd ddeddfwriaeth i wneud y ddarpariaeth ar gyfer cyfarfodydd cyngor o bell yn barhaol, yn dilyn ei fabwysiadu'n llwyddiannus yn ystod y pandemig.

           

Ar wahân i’r etholiadau lleol sy’n cael eu cynnal bob 5 mlynedd, os bydd sedd yn dod yn wag oherwydd, er enghraifft, fod cynghorydd presennol yn marw, gall cynghorau gynnal is-etholiadau. Mae’r broses ar gyfer is-etholiad yr un fath ag ar gyfer etholiadau cenedlaethol, felly bydd etholiad yn cael ei gyhoeddi ar gyfer y sedd wag a dylech gyflwyno eich ffurflen enwebu wedi’i llofnodi cyn y dyddiad cau a fydd wedi’i nodi ar yr Hysbysiad Etholiad.

I gael rhagor o wybodaeth am sut i ddod yn gynghorydd yn eich Cyngor lleol. Ewch i'r gwefannau isod:

Datblygwyd y wefan gan Data Cymru, sydd hefyd yn ei gynnal, ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

© 2022 Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC)